Po śmierci bliskiej osoby naprawdę nieprzekraczalne są cztery terminy: 6 miesięcy na odrzucenie spadku, 6 miesięcy na zgłoszenie SD-Z2 (liczone od potwierdzenia dziedziczenia, nie od śmierci), 12 miesięcy na zasiłek pogrzebowy i 12 miesięcy na niezrealizowane świadczenie z ZUS. Zgłoszenie zgonu ma termin 3 dni, ale zwykle załatwia je zakład pogrzebowy. Sama sprawa spadkowa nie ma żadnego terminu.
| Termin | Na co | Od kiedy liczyć | Co grozi po terminie |
|---|---|---|---|
| 24 godziny | zgłoszenie zgonu przy chorobie zakaźnej | od zgonu | obowiązek ustawowy |
| 3 dni | zgłoszenie zgonu w USC | od wystawienia karty zgonu | obowiązek ustawowy; w praktyce robi to zakład pogrzebowy |
| 72 godziny | ciało poza mieszkaniem (do kostnicy lub pochówku) | od zgonu | przepis sanitarny |
| miesiąc śmierci lub następny | wniosek ERR o rentę rodzinną | od zgonu | renta dopiero od miesiąca złożenia wniosku, bez wyrównania |
| 30 dni | wskazanie ulg do PIT zmarłego | od pisma z urzędu skarbowego | urząd rozliczy bez ulg |
| 3 miesiące | nowy wniosek o 800+ przez drugiego rodzica | od śmierci rodzica, który pobierał | przerwa w wypłacie |
| 6 miesięcy | odrzucenie spadku | od dowiedzenia się o powołaniu | przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza; odrzucenie już niemożliwe |
| 6 miesięcy | SD-Z2 (zwolnienie z podatku dla najbliższej rodziny) | od uprawomocnienia postanowienia sądu lub rejestracji aktu poświadczenia dziedziczenia | podatek według zasad grupy I |
| 6 miesięcy | SD-Z2 przy dyspozycji bankowej na wypadek śmierci | od śmierci | jak wyżej |
| 6 miesięcy | deklaracja śmieciowa zmniejszająca opłatę wstecz | od śmierci mieszkańca | opłata za osobę, która nie mieszka |
| 12 miesięcy | zasiłek pogrzebowy | od śmierci | prawo wygasa |
| 12 miesięcy | wniosek ENS o niezrealizowane świadczenie ZUS | od śmierci | roszczenie wygasa |
| 3 lata | roszczenie z polisy na życie | od zdarzenia | przedawnienie |
| 3 lata | roszczenia wobec pracodawcy zmarłego | od wymagalności | przedawnienie |
| 5 lat | zachowek | od ogłoszenia testamentu lub otwarcia spadku | przedawnienie |
| brak | stwierdzenie nabycia spadku, dział spadku |
Dwa rodzaje terminów
Bez podziału na dwie grupy wszystko wydaje się jednakowo pilne, a nie jest.
Terminy, po których coś przepada. Zasiłek pogrzebowy po 12 miesiącach nie zostanie wypłacony. Niezrealizowane świadczenie z ZUS po 12 miesiącach wygasa. Po 6 miesiącach nie odrzucisz spadku. Po 6 miesiącach od potwierdzenia dziedziczenia zapłacisz podatek, którego mogłeś nie płacić. Tych terminów jest niewiele i trzeba je wpisać do kalendarza.
Terminy, po których coś tylko kosztuje więcej. Renta rodzinna złożona później nadal się należy, ale bez wyrównania od dnia śmierci. Umowa o prąd niezgłoszona przez trzy miesiące nadal da się rozwiązać, tylko za trzy miesiące trzeba zapłacić. Sprawa spadkowa po roku jest tak samo możliwa jak po miesiącu, tylko przez rok nikt nie mógł sprzedać mieszkania.
I trzecia grupa: rzeczy, które nie mają terminu, choć wszyscy pytają, „ile mamy czasu”. Stwierdzenie nabycia spadku, dział spadku, zgłoszenie do polisy (ma tylko przedawnienie), rozwiązanie umów. Możesz to zrobić za miesiąc albo za pięć lat.
Pierwsze 3 dni
Karta zgonu i zgłoszenie zgonu. Zgon zgłasza się w USC właściwym dla miejsca zgonu w ciągu 3 dni od wystawienia karty zgonu przez lekarza, a przy chorobie zakaźnej w ciągu 24 godzin od zgonu. W praktyce zgłasza zakład pogrzebowy na podstawie upoważnienia. Szczegóły w artykule o karcie zgonu i akcie zgonu.
72 godziny. Przepisy sanitarne mówią, że pochówek nie może odbyć się wcześniej niż 24 godziny od zgonu, a w ciągu 72 godzin ciało powinno zostać przewiezione z mieszkania do domu pogrzebowego lub kostnicy. Sam pogrzeb może być później. Szpital przechowuje ciało bezpłatnie przez ograniczony czas, zwykle do 72 godzin, potem nalicza opłaty.
Co robić w tych dniach godzina po godzinie, opisujemy w artykule o pierwszych 72 godzinach po śmierci.
Pierwszy miesiąc i następny: ZUS
Tu jest termin, o którym mało kto wie, a który kosztuje kilka miesięcy wyrównania.
Renta rodzinna: miesiąc śmierci albo następny. Jeżeli wdowa, wdowiec albo dziecko złoży wniosek ERR w miesiącu, w którym nastąpiła śmierć, albo w miesiącu następnym, ZUS wypłaci rentę od dnia śmierci. Wniosek złożony później daje rentę dopiero od miesiąca złożenia, bez wyrównania. Przykład: zmarły 12 września. wniosek do 31 października zachowuje wypłatę od 12 września, wniosek 5 listopada daje rentę od listopada. Więcej w artykule o rencie rodzinnej.
Niezrealizowane świadczenie: 12 miesięcy, ale lepiej od razu. Emerytura lub renta za miesiąc śmierci należy się w całości. Jeśli ZUS jej nie wypłacił, wniosek ENS składa małżonek, a w dalszej kolejności dzieci i inni członkowie rodziny ze wspólnego gospodarstwa. Masz na to 12 miesięcy, ale nie ma powodu czekać.
Nadpłacone świadczenia: bez terminu, ale z odsetkami. Emerytura, która wpłynęła na konto za miesiąc po śmierci, jest nienależna. ZUS upomni się o nią i najczęściej zażąda zwrotu od banku, a bank pobierze pieniądze z rachunku zmarłego. Jeśli ktoś je wcześniej wypłacił, będzie musiał oddać. Nie ma terminu, po którym „przepadają” na korzyść rodziny.
30 dni: urząd skarbowy i ubezpieczyciel
PIT zmarłego. Rodzina nie składa zeznania za zmarłego. Urząd skarbowy sam ustala dochód i wysyła spadkobiercom pismo z informacją; od jego otrzymania masz 30 dni na wskazanie wydatków uprawniających do ulg. Jeśli nie odpowiesz, urząd rozliczy bez ulg i wyda decyzję. Termin dotyczy tylko reakcji na pismo, nie ma nic do zrobienia „z góry”.
Polisa na życie. Nie ma terminu na zgłoszenie roszczenia, jest tylko 3-letnie przedawnienie. Za to ubezpieczyciel ma 30 dni od zgłoszenia na wypłatę, a bezsporną część musi wypłacić w tym terminie nawet wtedy, gdy część roszczenia wyjaśnia dłużej. Zgłoszenie z pierwszego tygodnia nie ratuje niczego przed przepadkiem, ale uruchamia te 30 dni. Zobacz polisa na życie a spadek.
3 miesiące: 800+
Jeżeli zmarł rodzic, który pobierał świadczenie wychowawcze, drugi rodzic musi złożyć własny wniosek. Gdy zrobi to w ciągu 3 miesięcy od śmierci, prawo ustala się od dnia śmierci i nie ma przerwy w wypłacie. Wniosek składa się elektronicznie do ZUS.
6 miesięcy: odrzucenie spadku
To najważniejszy termin w całym artykule, bo jego przegapienie może kosztować majątek własny.
Od kiedy liczyć. Sześć miesięcy biegnie od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Dla dzieci i małżonka to zazwyczaj dzień śmierci. Dla dalszych krewnych, którzy dziedziczą dopiero po odrzuceniu przez bliższych, termin biegnie od dnia, w którym dowiedzieli się o tym odrzuceniu. Rodzina, w której kolejno odrzucają spadek dzieci, wnuki i rodzeństwo, ma więc kilka różnych sześciomiesięcznych terminów.
Co się dzieje po terminie. Brak oświadczenia oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza: odpowiadasz za długi do wysokości odziedziczonego majątku. To nie jest katastrofa, ale odrzucić spadku już nie możesz, a wykazanie wartości majątku wymaga spisu inwentarza. W wyjątkowych sytuacjach da się uchylić od skutków niezłożenia oświadczenia, jeśli nastąpiło pod wpływem błędu lub groźby; wymaga to sądu i dowodów.
Dzieci. Jeśli rodzic odrzuca spadek, dziedziczą jego małoletnie dzieci i dla nich biegnie własny termin. Procedura odrzucenia w imieniu dziecka wymaga w niektórych sytuacjach zgody sądu, w innych od 2023 r. już nie. Krok po kroku opisaliśmy to w artykule o odrzuceniu spadku z długami.
6 miesięcy: SD-Z2
Najbliższa rodzina (małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha) jest zwolniona z podatku od spadków, ale musi zgłosić nabycie na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy. Tu jest pułapka, na której traci się najwięcej pieniędzy: termin nie biegnie od śmierci.
- Spadek potwierdzony w sądzie: 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.
- Spadek potwierdzony u notariusza: 6 miesięcy od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.
- Dyspozycja bankowa na wypadek śmierci: obowiązek podatkowy powstaje z chwilą śmierci wkładcy, więc 6 miesięcy biegnie od dnia śmierci, niezależnie od sprawy spadkowej.
- Polisa na życie z uposażonym: nie podlega podatkowi od spadków, SD-Z2 nie składa się.
Wniosek: sprawa spadkowa nie ma terminu, ale gdy już ją przeprowadzisz, zegar SD-Z2 rusza. Po terminie podatek liczony jest według zasad grupy I, czyli z kwotą wolną, ale bez zwolnienia. Wszystko o formularzu, wycenie i tym, kto składa własne zgłoszenie, jest w artykule o podatku od spadków i darowizn.
6 miesięcy: śmieci
Drobiazg, który potrafi kosztować kilkaset złotych. Właściciel nieruchomości składa nową deklarację o liczbie mieszkańców. Przy śmierci mieszkańca można złożyć deklarację zmniejszającą opłatę z mocą wsteczną, ale tylko w ciągu 6 miesięcy od dnia śmierci. Później gmina naliczy opłatę za osobę, której nie ma, aż do złożenia zwykłej deklaracji. Inne umowy i opłaty za mieszkanie omawiamy w artykule o rozwiązywaniu umów po śmierci.
12 miesięcy: zasiłek pogrzebowy i ENS
Zasiłek pogrzebowy. 7 000 zł od 1 stycznia 2026 r. Prawo do zasiłku wygasa, jeśli wniosek nie zostanie złożony w ciągu 12 miesięcy od dnia śmierci. Wyjątek: gdy zgłoszenie w terminie było niemożliwe z powodu późniejszego odnalezienia ciała albo identyfikacji zmarłego, termin liczy się od dnia pogrzebu. Kto może wystąpić i z jakimi dokumentami, jest w artykule o zasiłku pogrzebowym.
Niezrealizowane świadczenie. Jak wyżej: 12 miesięcy od śmierci na wniosek ENS, potem roszczenie wygasa.
Terminy, których nie ma
Stwierdzenie nabycia spadku. Ani sąd, ani notariusz nie wymagają, żeby zrobić to w określonym czasie. Można po roku, po dziesięciu latach. Praktyczny koszt zwłoki: bez dokumentu dziedziczenia nie sprzedasz mieszkania, nie przerejestrujesz auta, nie odbierzesz pieniędzy z banku, a bank może w międzyczasie przelać środki z nieaktywnego rachunku na tzw. rachunek uśpiony. Porównanie obu dróg w artykule o stwierdzeniu nabycia spadku.
Dział spadku. Też bez terminu. Spadkobiercy mogą być współwłaścicielami latami, co opisujemy w artykule o dziale spadku.
Zgłoszenie roszczenia z polisy. Bez terminu na zgłoszenie, z 3-letnim przedawnieniem.
Rozwiązanie umów. Bez terminu, ale każdy miesiąc zwłoki to kolejna faktura na spadek.
Sprawy z pracodawcą. Wynagrodzenie, ekwiwalent za urlop i odprawa pośmiertna nie mają terminu na wniosek; obowiązuje 3-letnie przedawnienie roszczeń ze stosunku pracy.
Konta cyfrowe. Google, Apple i Meta nie narzucają terminu, choć konto nieaktywne przez długi czas może zostać usunięte według regulaminu; opisujemy to w artykule o kontach Google, Facebook i Apple po śmierci.
Terminy długie: przedawnienia
3 lata: polisa. Roszczenia z umowy ubezpieczenia przedawniają się po 3 latach od zdarzenia. Zgłoszenie roszczenia przerywa bieg przedawnienia.
3 lata: pracodawca. Roszczenia ze stosunku pracy, w tym o odprawę pośmiertną, przedawniają się po 3 latach od wymagalności.
5 lat: zachowek. Roszczenie o zachowek przedawnia się po 5 latach od ogłoszenia testamentu, a przy dziedziczeniu ustawowym od otwarcia spadku. Komu przysługuje i ile wynosi, opisaliśmy w artykule o zachowku.
Terminy, które biegną w drugą stronę
O tych terminach rodzina zwykle nie myśli, a to one generują koszty:
- faktury za media i czynsz rosną od dnia śmierci do dnia zgłoszenia,
- rata kredytu jest wymagalna niezależnie od tego, czy bank wie o śmierci; niezapłacona generuje odsetki i wpis do BIK na nazwisko zmarłego,
- składka OC samochodu jest należna, bo umowa przechodzi na spadkobierców,
- abonament RTV biegnie do wyrejestrowania odbiornika,
- opłata za przechowywanie ciała w szpitalu lub chłodni po pierwszych dobach,
- opłaty za zwrot sprzętu operatora po rozwiązaniu umowy, jeśli router nie wróci w terminie.
Jak liczyć terminy
Kilka zasad, które rozstrzygają sporne przypadki.
Termin w miesiącach kończy się z upływem dnia, który nazwą lub datą odpowiada dniowi początkowemu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było, w ostatnim dniu tego miesiąca. Śmierć 31 marca, sześć miesięcy: termin upływa 30 września.
Termin w dniach liczy się bez dnia zdarzenia. Karta zgonu wystawiona w poniedziałek: 3 dni upływają w czwartek.
Sobota, niedziela, święto. Jeśli koniec terminu przypada na dzień ustawowo wolny lub sobotę, termin przesuwa się na następny dzień roboczy. Dotyczy to zarówno terminów cywilnych (odrzucenie spadku), jak i podatkowych i urzędowych (SD-Z2, wnioski do ZUS).
Data nadania. Przy pismach do urzędów, ZUS i urzędu skarbowego liczy się data nadania w polskiej placówce pocztowej, nie data doręczenia. Przy odrzuceniu spadku w sądzie liczy się data wpływu wniosku do sądu albo data nadania pocztą; oświadczenie u notariusza jest skuteczne w dniu złożenia.
Kilka spadkobierców, kilka terminów. Każdy spadkobierca ma własny termin na odrzucenie spadku i własne SD-Z2. Termin brata nie jest terminem siostry.
Kalendarz na lodówkę
Wpisz datę śmierci i wylicz:
| Kiedy | Co |
|---|---|
| dzień śmierci + 3 dni | zgłoszenie zgonu w USC (zwykle zakład pogrzebowy) |
| do końca następnego miesiąca | wniosek ERR o rentę rodzinną, żeby zachować wypłatę od dnia śmierci |
| pierwszy tydzień | zgłoszenie roszczenia z polisy, wniosek ENS do ZUS, pismo do banku o zwrot kosztów pogrzebu |
| pierwszy miesiąc | zgłoszenie zgonu dostawcom mediów i operatorom, nowa deklaracja śmieciowa, pracodawca |
| + 3 miesiące | nowy wniosek o 800+, jeśli dotyczy |
| + 6 miesięcy | ostatni dzień na odrzucenie spadku (każdy spadkobierca osobno); ostatni dzień na SD-Z2 przy dyspozycji bankowej; ostatni dzień na deklarację śmieciową wstecz |
| + 12 miesięcy | ostatni dzień na zasiłek pogrzebowy i wniosek ENS |
| potwierdzenie dziedziczenia + 6 miesięcy | SD-Z2 dla każdego spadkobiercy |
| + 3 lata | przedawnienie polisy i roszczeń wobec pracodawcy |
| ogłoszenie testamentu + 5 lat | przedawnienie zachowku |
Co zrobić, gdy termin już minął
Odrzucenie spadku. Jeżeli nie złożyłeś oświadczenia pod wpływem błędu (na przykład nie wiedziałeś o długach, mimo że dochowałeś staranności), możesz wystąpić do sądu o uchylenie się od skutków. Sądy oceniają to surowo; sama niewiedza o przepisach nie wystarczy. W pozostałych przypadkach zostaje przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza i spis inwentarza, który ogranicza odpowiedzialność do wartości spadku.
SD-Z2. Po terminie składasz zeznanie SD-3 i płacisz podatek według zasad grupy I. Kwota wolna jest wysoka, więc przy niewielkim spadku podatek bywa zerowy; przy mieszkaniu w dużym mieście liczy się w tysiącach złotych. Opisujemy to w odpowiedzi o niezgłoszonym SD-Z2.
Zasiłek pogrzebowy. Po 12 miesiącach prawo wygasa, z jedynym wyjątkiem opisanym wyżej. Nie ma „przywrócenia terminu” na wniosek.
Niezrealizowane świadczenie. Wygasa po 12 miesiącach. Można je jednak dochodzić dalej, jeśli przed upływem terminu złożono wniosek o dalsze prowadzenie postępowania.
Renta rodzinna. Nic nie przepada, tylko wyrównanie. Złóż wniosek jak najszybciej.
Umowy i faktury. Nic nie przepada, tylko dług rośnie. Zgłoś i rozlicz.
Jak nie przegapić żadnego terminu
Rodzina, w której jedna osoba prowadzi kalendarz, nie gubi terminów. Tam, gdzie „każdy coś pamięta”, ginie zwykle SD-Z2 i deklaracja śmieciowa. O tym, jak podzielić role, piszemy w artykule o tym, kto załatwia formalności po śmierci.
Sejf Życia pomaga w tym z drugiej strony: osoba, która porządkuje swoje sprawy zawczasu, może zostawić bliskim listę instytucji, polis i kont, z której terminy same wynikają. Generator instrukcji awaryjnej dla bliskich pozwala wskazać, kto ma się czym zająć, a quiz gotowości rodzinnej pokazuje, czy Twoi bliscy wiedzieliby dziś, od czego zacząć.
Podsumowanie
Cztery terminy, po których coś przepada: 6 miesięcy na odrzucenie spadku, 6 miesięcy na SD-Z2 od potwierdzenia dziedziczenia (od śmierci przy dyspozycji bankowej), 12 miesięcy na zasiłek pogrzebowy i 12 miesięcy na niezrealizowane świadczenie z ZUS.
Dwa terminy, które kosztują wyrównanie albo pieniądze: wniosek o rentę rodzinną w miesiącu śmierci lub następnym i deklaracja śmieciowa w 6 miesięcy.
Brak terminu na sprawę spadkową i dział spadku. Ale gdy sprawę spadkową przeprowadzisz, rusza zegar SD-Z2.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Terminy w indywidualnej sprawie, zwłaszcza przy kilku spadkobiercach, małoletnich dzieciach albo spadku z elementem zagranicznym, warto potwierdzić u notariusza, prawnika lub w urzędzie.
