Czy konkubinat daje po latach jakieś prawa spadkowe?

Nie ma takiego okresu. W polskim prawie nie istnieje nabycie praw spadkowych przez wspólne życie: dwadzieścia lat związku daje dokładnie tyle samo praw do spadku co rok, czyli zero. Bez testamentu majątek dziedziczy rodzina zmarłego według kolejności ustawowej, a partner nie jest jej częścią.

Skąd bierze się mit „po pięciu latach”

Pytanie o liczbę lat wraca, bo w innych obszarach prawa czas rzeczywiście rodzi skutki: zasiedzenie nieruchomości, przedawnienie roszczeń, staż pracy. W dziedziczeniu ustawowym takiego mechanizmu nie ma. Krąg spadkobierców wyznacza pokrewieństwo i małżeństwo, a nie długość wspólnego życia. Nie istnieje też w polskim prawie instytucja „małżeństwa faktycznego”, które powstawałoby samo po jakimś czasie.

Co dzieje się, gdy nie zrobicie nic

Majątek dziedziczy rodzina zmarłego: dzieci, a w ich braku rodzice i rodzeństwo. Dla partnera oznacza to zwykle kilka rzeczy naraz: staje się współlokatorem spadkobierców w mieszkaniu, które formalnie należało do zmarłego, traci pełnomocnictwo do wspólnie używanego konta, bo wygasa ono z chwilą śmierci, a rzeczy kupowane wspólnie „na zmarłego” wchodzą do spadku.

Jeden wyjątek działa na korzyść partnera: osoba, która faktycznie mieszkała ze zmarłym najemcą, wstępuje w stosunek najmu. To jednak dotyczy najmu, a nie własności.

Co naprawdę zabezpiecza partnera

• Testament powołujący partnera do spadku. Przy związkach nieformalnych warto rozważyć formę notarialną, bo testament na rzecz osoby spoza rodziny jest klasycznym obiektem podważania.
• Polisa na życie z partnerem jako uposażonym. Świadczenie nie wchodzi do spadku i trafia do wskazanej osoby poza postępowaniem spadkowym.
• Współwłasność kupowanych wspólnie rzeczy, zamiast zapisywania wszystkiego na jedną osobę.
• Wspólne konto, które po śmierci współposiadacza co do zasady nie jest blokowane.

Dwie rzeczy trzeba przy tym policzyć z góry: zachowek należny dzieciom, małżonkowi lub rodzicom zmarłego oraz podatek, bo partner nieformalny należy do trzeciej grupy podatkowej. Oba rozliczenia opisujemy szczegółowo w artykule o zabezpieczeniu partnera bez ślubu.