Czy złodziej może wziąć kredyt na mój dowód osobisty?

Po zastrzeżeniu numeru PESEL i samego dokumentu jest to bardzo mało prawdopodobne. Instytucje finansowe mają ustawowy obowiązek sprawdzić rejestr zastrzeżeń przed udzieleniem kredytu, a zobowiązanie zaciągnięte mimo zastrzeżenia nie podlega skutecznemu dochodzeniu. Realne ryzyko dotyczy okna między utratą dowodu a zastrzeżeniem.

Trzy zastrzeżenia, trzy różne skutki

Utrata dowodu uruchamia trzy niezależne procedury i łatwo je ze sobą pomylić:

• Zastrzeżenie numeru PESEL (mObywatel, gov.pl, urząd gminy) blokuje zawarcie umowy kredytu lub pożyczki w instytucjach objętych obowiązkiem weryfikacji rejestru.
• Zastrzeżenie dokumentu w systemie Dokumenty Zastrzeżone, prowadzonym przez Związek Banków Polskich, oznacza dowód jako utracony w bazie sprawdzanej przez banki, operatorów telekomunikacyjnych i wielu innych usługodawców.
• Unieważnienie dowodu w urzędzie zamyka sprawę formalnie, ale samo w sobie nie zastępuje dwóch poprzednich kroków.

Kolejność ma znaczenie: najpierw zastrzeżenia, potem urząd.

Gdzie zostaje realne ryzyko

Zastrzeżenie nie działa wstecz. Jeżeli między kradzieżą a zastrzeżeniem minęło kilka godzin, to właśnie w tym oknie ktoś mógł spróbować zawrzeć umowę. Drugi obszar to zobowiązania poza sektorem finansowym: abonament telefoniczny, wynajem sprzętu czy umowa najmu nie zawsze wiążą się z obowiązkiem sprawdzenia rejestru zastrzeżeń PESEL.

Zastrzeżenie ma sens jako ustawienie stałe, nie jako reakcja awaryjna. Można je włączyć na dobre i cofać na czas własnej wizyty w banku.

Co zrobić, jeśli zobowiązanie już powstało

1. Złóż reklamację w instytucji, która udzieliła kredytu, i zażądaj wstrzymania dochodzenia roszczeń.
2. Zawiadom policję o podejrzeniu przestępstwa; numer sprawy przyda się w każdej dalszej korespondencji.
3. Pobierz raport BIK i włącz alerty, żeby wychwycić kolejne próby.
4. Zachowaj całą korespondencję. W sporze liczy się data zastrzeżenia zestawiona z datą zawarcia umowy.

Przykład

Marek gubi portfel w sobotę wieczorem. Zastrzega PESEL z telefonu w aplikacji mObywatel w ciągu kilkunastu minut, zaraz potem zastrzega dowód przez infolinię swojego banku, a w poniedziałek składa wniosek o nowy dokument. Gdy dwa tygodnie później firma pożyczkowa próbuje zweryfikować jego dane, rejestr zwraca aktywne zastrzeżenie i wniosek nie przechodzi. Zastrzeżenia zajęły mu dziesięć minut, bo serię i numer dowodu miał zapisane.